De Demoucelle Parkinson Charity (DPC) kondigt startfinanciering aan voor een reeks Belgische Parkinson-onderzoeksprojecten, met een totaalbudget van €320.000. De projecten bestrijken een breed spectrum — van cellulaire huishouding tot precisiegeneeskunde — en weerspiegelen de complexiteit van de ziekte en de nood aan meerdere onderzoeksbenaderingen. Deze initiële investering helpt onderzoekers om veelbelovende ideeën om te zetten in projecten die kunnen uitgroeien tot grotere, competitieve onderzoeksfinanciering.

De kloof tussen lab en patiënt

Parkinson is de snelst groeiende neurodegeneratieve ziekte ter wereld. Naar schatting 45.000 mensen in België leven met de aandoening. Met name translationeel onderzoek — de fase tussen fundamentele ontdekkingen en concrete toepassingen voor patiënten — blijft structureel onderfinancierd.

« Overheden financieren voornamelijk fundamenteel onderzoek, terwijl bedrijven doorgaans pas instappen bij klinische studies. Precies daartussenin bevindt zich een cruciale maar kwetsbare fase. Met deze startfinanciering willen we onderzoekers helpen die eerste, noodzakelijke stap te zetten. » — Anne-Marie Demoucelle, medeoprichtster van DPC

Diverse projecten, diverse universiteiten

De geselecteerde projecten lopen aan verschillende Belgische universiteiten, waaronder KU Leuven, VUB en Université de Liège, en variëren van fundamenteel tot klinisch gericht onderzoek. Elk project ontvangt een startfinanciering, bedoeld om initiële data te verzamelen en een solide basis te leggen voor vervolgfinanciering.

« Dit zijn projecten met potentieel, maar die financiering nodig hebben. Ze zijn vaak te toegepast voor klassieke onderzoeksfondsen, maar nog te vroeg voor commerciële investeerders. Door hier in te stappen, helpt filantropie het onderzoek een kritische drempel te overschrijden. » — Dr. Ian Reynolds, wetenschapper en bestuurslid van DPC

“We geven niet op”

Patrick Demoucelle, medeoprichter van DPC en zelf al 21 jaar patiënt, benadrukt het belang van blijvende inzet: « Ik weet dat er geen snelle oplossing bestaat. Maar ik weet ook dat vooruitgang mogelijk is — zolang we blijven investeren in goed onderzoek. »

In mei zal Patrick voor de 11e keer de 20 km door Brussel lopen, deels in een buggy maar zo veel mogelijk lopend. « Dat is mijn manier om te zeggen: we geven niet op. En deze projecten zijn onze manier om wetenschappers te laten weten dat ze er niet alleen voor staan. »

 

———————————

De Belgische onderzoeksprojecten die door Demoucelle Parkinson Charity zijn geselecteerd voor startsubsidies kunnen worden onderverdeeld in drie brede categorieën en worden hieronder beschreven:

HERSTEL VAN NEURONALE HUISHOUDING

Elke hersencel draait een 24/7 schoonmaakdienst. Eiwitten worden gevouwen, opnieuw gevouwen of gerecycleerd; afval wordt naar kleine zuurhoudende fabriekjes, lysosomen genoemd, getransporteerd waar het wordt afgebroken en verwijderd. Bij Parkinson hapert deze huishouding. Het eiwit alfa-synucleïne begint samen te klonteren, lysosomen vertragen, en neuronen — vooral dopamine-producerende — hebben moeite om het bij te houden.

De volgende teams richten zich op het herstellen van deze opruimcapaciteit vanuit verschillende invalshoeken: het ontwerpen van geneesmiddelen die voorkomen dat alfa-synucleïne samenklontert, het versterken van een belangrijk lysosomaal enzym (GCase) op een nieuwe en veiligere manier, en het herstellen van een beschermende nutriëntenstroom (polyaminen) door de ATP13A2-transporter te targeten. Het gemeenschappelijke doel: kwetsbare neuronen helpen om afval op te ruimen en langer in leven te blijven.

  • Veerle Baekelandt
    KU Leuven
    Op zoek naar moleculen om alfa-synucleïne te stoppen
    Met een vernieuwende aanpak om geneesmiddelen te screenen die alfa-synucleïne kunnen verminderen, heeft dit team al verschillende veelbelovende moleculen gevonden. Nu willen ze een veel grotere bibliotheek screenen, uitzoeken hoe de beste kandidaten werken en ze testen in in het labo gekweekte menselijke neuronen en hersenslices — met als doel echt vertaalbare resultaten te bekomen.
  • Wim Versées
    Vrije Universiteit Brussel
    Nanobody-gestuurde geneesmiddelenontwikkeling
    Bij de meeste huidige kandidaat-geneesmiddelen die het Parkinson-gerelateerde enzym GCase stabiliseren bestaat ook het risico dat ze het enzym juist blokkeren. Dit team gebruikt piepkleine antilichamen om een veiliger “aangrijpingspunt” op GCase te vinden en zal nu kleine, hersenvriendelijke verbindingen ontwikkelen die zich aan die plek binden om het recyclagesysteem van de cel beter te laten werken — eerst voor GBA1-gerelateerde Parkinson, en mogelijk ook voor andere vormen.

  • Peter Vangheluwe
    KU Leuven
    Polyaminen en Parkinson
    Veroudering, omgeving en genen komen samen bij ATP13A2, een moleculaire transporter die als een poort fungeert in het recyclagesysteem van de cel en polyaminen importeert — kleine, natuurlijk voorkomende moleculen die helpen om neuronen te beschermen. Dit team zal nagaan of de ATP13A2-niveaus lager zijn in Parkinsonhersenen en testen of het veilig verhogen van polyaminen hersenontsteking kan verminderen en beweging kan verbeteren.

MECHANISMEN AFSTEMMEN OP PATIËNTEN

Parkinson is niet één ziekte. Onder één label schuilen verschillende biologische subtypes die door verschillende defecten worden aangedreven. Het bereiken van precisiezorg betekent vooruitgang boeken op twee fronten: mechanisme-gedreven onderzoek dat nieuwe, veiligere hefbomen blootlegt om ziekteprocessen te moduleren, en patiëntgerichte platforms die mensen indelen op basis van de pathways die voor hen relevant zijn.

  • Wim Vandenberghe
    KU Leuven
    RAB32, de “aan-schakelaar” die LRRK2 opdrijft
    RAB32 is het eerste Parkinson-gerelateerde gen dat in meer dan tien jaar is geïdentificeerd en werkt stroomopwaarts om LRRK2, een belangrijke drijver van de ziekte, te overactiveren. Het begrijpen (en moduleren) van deze schakelaar kan een veiligere manier bieden om LRRK2-activiteit te beheersen bij familiale en sommige sporadische vormen.

  • Patrik Verstreken
    KU Leuven
    Een levende “atlas” van Parkinson op een chip
    Van patiënten afgeleide neuronale “microcircuits” tonen elektrische handtekeningen van verschillende Parkinson-subtypes die door AI geleerd en gematcht kunnen worden. Dit platform heeft als doel idiopathische patiënten te stratificeren en gericht ontwikkelde geneesmiddelen (bijvoorbeeld LRRK2-, GBA-, alfa-synucleïne-therapieën) slim te hergebruiken voor degenen die er het meeste baat bij hebben.

AFSTEMMEN VAN HERSEN-LICHAAMSSYSTEMEN

Niet alle drijfveren van Parkinson bevinden zich binnen neuronen. Systemen op lichaamsniveau — slaap, de darm en de immuunrespons — bepalen hoe de ziekte begint en zich ontwikkelt.

De drie projecten in deze sectie pakken deze hefbomen rechtstreeks aan. Eén onderzoekt of een veranderde cerebrospinale vloeistofstroom (CSV) de progressie voorspelt en of het verbeteren van slaap en beweging schadelijk afval vroeger kan “wegspoelen”. Een ander isoleert kleine vesikels van darmmicroben om de gunstige signalen te identificeren die we kunnen gebruiken in plaats van volledige stoelgangtransplantaties. Een derde hergebruikt een bekend ontstekingsremmend geneesmiddel om te testen of het afremmen van overactieve immuunenzymen de ziekte kan vertragen. De belofte: veilige, systeemgerichte interventies die neuron-gerichte geneesmiddelen kunnen aanvullen.

  • Moran Gilat
    KU Leuven
    Nachtelijke hersenreiniging en Parkinson
    Kan de nachtelijke “schoonmaak” van de hersenen voorspellen wie sneller achteruitgaat — en kan dat proces versterkt worden om Parkinson te vertragen? Deze studie brengt de cerebrospinale vloeistofstroom in kaart in regio’s die gelinkt zijn aan vroege symptomen (reuk, slaap) en onderzoekt of veilige, niet-invasieve interventies deze stroom gezond kunnen houden.

  • Gaëtan Garraux
    Université de Liège
    Een “natuurlijke rem” op ontsteking
    Door een bekende anti-inflammatoire proteaseremmer te hergebruiken, zal deze pilootstudie met 12 patiënten met Parkinson in een vroeg stadium testen of deze remmer de ziekteprogressie en immuun-biomarkers kan beïnvloeden — opgevolgd met wearables en geavanceerde beeldvorming. Een positief signaal zou een groter, sneller en praktischer behandelprogramma rechtvaardigen.